Διάβασα: Dr Jan - Uwe Rogge, Τα παιδιά χρειάζονται όρια - τα έχουν ανάγκη

  Η οριοθέτηση του χωροχρονικού, κοινωνικού, συναισθηματικού και ψυχολογικού πλαισίου μέσα στο οποίο αναπτύσσονται τα παιδιά είναι το ζητούμενο για γονείς και παιδαγωγούς.

   Ο Jan Uwe Rogge καταδεικνύει την ανάγκη ύπαρξης των ορίων και πώς λειτουργούν. Θέτω όρια δε σημαίνει περιορίζω και θεσμοθετώ ένα ασφυκτικό κανονιστικό πλαίσιο δράσης. 

Τα όρια είναι ο διαπραγματεύσιμος "χώρος"  μέσα στον οποίο θα λειτουργήσει η παιδαγωγική ή η οικογενειακή σχέση. Δεν είναι άκαμπτα, χαρακτηρίζονται από διαρκή διαπραγμάτευση και επανοριοθέτηση. Δεν ορίζονται μονομερώς και δεν αφορούν μόνο στα παιδιά. Παρέχουν ασφάλεια και εμπιστοσύνη, αποτελούν σημείο προσανατολισμού.

   Το βιβλίο, best seller στις γερμανόφωνες χώρες, επιχειρεί, μέσα από εκατοντάδες παραδείγματα, να μας δείξει τον τρόπο λειτουργίας των ορίων. Δε δίνει "συνταγές ανατροφής", είναι αφορμή για ατομική αναζήτηση και διαλογισμό. Η ανάγνωσή του, χωρίς να είναι πάντα εύκολη, κυλά ευχάριστα. Τελειώνοντάς το όμως δεν μπορώ να πω ότι με κάλυψε πλήρως. Μια σειρά από ερωτήματά μου εξακολουθούν να είναι αναπάντητα...

Υ.Γ.: Ενδιαφέρουσα και χρήσιμη  η βιβλιογραφία των παραπομπών.

Rogge Jan - Uwe, Τα παιδιά χρειάζονται όρια - τα έχουν ανάγκη

Εκδόσεις: Θυμάρι

Διάβασα: Ισίδωρος Ζουργός, Στη σκια της πεταλούδας

"Γνώρισα" τον Ισ. Ζουργό το καλοκαίρι του 1996. Η Αλέκα, η βιβλιοφάγος βιβλιοπώλης της γειτονιάς (Κάτω Ηλιούπολη, Θεσ/νικη), μου τον πρότεινε. "Είναι πολύ καλός, νέος, συνάδελφός σας (σ.σ. δάσκαλος)", μου είχε πει.

Έτσι έπεσε στα χέρια μου ο Φράουστ, το πρώτο του μυθιστόρημα. 

Εκείνο το καλοκαίρι ανεβοκατέβαινα, νύχτα, με το λεωφορείο, χωριό - Θεσσαλονίκη και στην ατέλειωτη διαδρομή με συντρόφευε κάποιο βιβλίο. Συνήθως το ξεκινούσα και μέχρι την Κατερίνη είχα... αποκοιμηθεί. Με το Φράουστ ήταν αλλιώς. Το ρούφηξα στο μισοσκόταδο του λεωφορείου, μέχρι τα χαράματα.

Ο Ζουργός συνέχισε να γράφει, τα κείμενά του είχαν αποδοχή, αλλά εγώ δεν τολμούσα να πιάσω άλλο βιβλίο του. Θαρρείς και φοβόμουν μην απογοητευθώ. Μην γκρεμιστεί η θετική εικόνα που είχα μέσα μου γι' αυτόν.

Η επιμονή και η καλή κριτική της Φρόσως με έπεισαν να διαβάσω τη Σκιά της πεταλούδας. Δε με απογοήτευσε, κάθε άλλο.

Ο Ζουργός, ώριμος πια χτίζει τα μυθιστορήματά του λέξη - λέξη, πρόταση - πρόταση με περίσσεια μαστοριά. Όπως κάθε εργάτης του λόγου οφείλει να κάνει, ορίζει ξεκάθαρα τους στόχους του και τους υπηρετεί πιστά. Μαζεύει το υλικό του, το κλώθει και, όταν ωριμάσει, μας το προσφέρει.

Τι μπορεί άραγε να χωρέσει η σκιά μιας πεταλούδας; Λίγα χιλιοστά, που για να τα δεις πρέπει να 'σαι δασκαλεμένος κι έμπειρος;

Σε τούτη τη σκιά χωρά ένας τόπος, η Μακεδονία. Χωρά ένας πόνος, ο πόνος των Ανθρώπων που παλεύουν να βγουν έξω απ' τη σκιά και λαθεύουν. Χωρά και ο χρόνος, ένας αιώνας γεγονότα.

Κι απ' αυτό το τελευταίο θα πιαστώ για να βουτήξω πιο βαθιά στο βιβλίο. Η νεώτερη ελληνική ιστορία , από τη δεκαετία του 1910 μέχρι το 2002, περνά μπροστά μας ως βίωμα ανθρώπων που πασχίζουν και πάσχουν. Δε θα βρεις ύμνους σ' αυτές τις σελίδες. Είναι η ιστορία των ταπεινών, των ηττημένων.

Δυο οικογένειες, την ώρα που η Μακεδονία μεταλλάσσεται σταδιακά και φτάνει στη σημερινή της μορφή, κινούνται παράλληλα στον ίδιο χώρο, τον ίδιο χρόνο. Τα μέλη τους γεννιούνται, μεγαλώνουν, πεθαίνουν, πασχίζοντας να νικήσουν τις δυο ανυπέρβλητες αναγκαιότητες: το χρόνο και το θάνατο. Οι τελευταίοι τους απόγονοι σμίγουν μ' ένα τραγικό τρόπο, ακολουθώντας και αυτοί τη μοίρα των ταπεινών , των ηττημένων....

Ο συγγραφέας λέει πως πρόθεσή του ήταν η συγγραφή ενός βιβλίου για τους αποτυχημένους. Οι ήρωές του, με τα σημερινά κοινωνικά ζύγια είναι "αποτυχημένοι", όμως όλοι τους είναι πιστοί σε μια αναγκαιότητα. Την υπηρετούν, τη δοξάζουν και συντρίβονται από τη δύναμή της.

Διάβασα: Τηλέμαχος Κώτσιας, "Στην απέναντι όχθη"

Όταν ο Πέτρος Χαρίσης, επιστρέφοντας από την Αμερική, έχτιζε στην ελληνοαλβανική μεθόριο την παράγκα του, δεν μπορούσε να φανταστεί ότι η Παράγκα θα μετατρεπόταν -συν τω χρόνω- σε σκηνικό όπου πάνω του οι μοίρες των ανθρώπων θα γίνονταν βορά στου χρόνου τα γυρίσματα. 

Η ελληνική μειονότητα της Βόρειας Ηπείρου, το βορειοηπειρωτικό, οι πόλεμοι, η εξάπλωση των κομμουνιστικών ιδεών στα Βαλκάνια, η άνοδος του Εμβέρ Χότζα, η ήττα της αριστεράς στην Ελλάδα και η επικράτηση της δεξιάς συνθέτουν το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο οι ήρωες θα δράσουν. 

Ο Τηλ. Κώτσιας γνωρίζοντας το βορειοηπειρωτικό από μέσα, εκθέτει τα γεγονότα  που σημάδεψαν τις ζωής ενός τμήματος του ελληνισμού. Οι ήρωές του στρατεύονται σε ιδέες -  κομμουνισμός, πατρίδα, οικογένεια - τις υπηρετούν πιστά και στο τέλος συντρίβονται. Ένα παντοδύναμο υπερσύστημα τους χρησιμοποιεί και τους συνθλίβει, σ' όποια μεριά και αν στρατεύτηκαν. Άνθρωποι οραματιστές γίνονται αναλώσιμα εργαλεία στα χέρια του συστήματος που υπηρετούν. 

Εν τέλει τι καθορίζει τη μοίρα του ανθρώπου; Είναι το δρων άτομο που πιστεύει στο δίκαιο του αγώνα του; Ο συγγραφέας θεωρεί ότι η ατομικότητα υστερεί μπροστά σε παντοδύναμους κοινωνικούς μηχανισμούς. Η θετική προαίρεση του ατόμου, όπου υπάρχει, γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης και στο τέλος το άτομο θυσιάζεται... 

Οι ήρωες του Κώτσια "πέφτουν" στο τέλος ηττημένοι. Τουλάχιστο κάποιοι κατάφεραν πέφτοντας  να μην αισθάνονται την ανάγκη να απολογηθούν για τις πράξεις τους. Κατάφεραν πέφτοντας να μην έχουν μετανιώσει για τις επιλογές τους...

Έφυγε ο Γ. Κοίλιαρης...

"Την τελευταία του πνοή στο ΚΑΤ άφησε ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ Γιώργος Κοίλιαρης, που δεν κατάφερε να ανακάμψει από το σοβαρό τραυματισμό του κατά τη διάρκεια δημοσιογραφικής αποστολής στο Αφγανιστάν." (από τις εφημερίδες)

Δεν το γνώριζα, τον διάβαζα, τον έβλεπα, τον άκουγα...
Έμαθα το χαμό του και λυπήθηκα.
Καλοτάξιδος...

O Γιώργος Kοίλιαρης γεννήθηκε το 1956. Σπούδασε ιστορία, φιλοσοφία, μοντέρνες τέχνες στο Πανεπιστήμιο Nιούκασλ της Mεγάλης Bρετανίας.
'Eχει εργαστεί ως δημοσιογράφος στις εφημερίδες Tα Nέα, Eλευθεροτυπία, Eλεύθερος Tύπος, Bραδυνή, Πρώτη, Eπικαιρότητα, στο ραδιόφωνο του Φλας και του Σκάι και στην τηλεόραση, στα κανάλια ET-1, ET-2, Σκάι, Σταρ, Kανάλι 5.
Eιδικεύτηκε στο ελεύθερο ρεπορτάζ και στις πολεμικές ανταποκρίσεις (τέσσερις μήνες ανταποκριτής στο Λίβανο, το Kουρδιστάν, την Tουρκία, τον Πόλεμο του Kόλπου, τη Bοσνία, το Nαγκόρνο Kαραμπάχ, το Tσαντ, το Iσραήλ, τη Pουμανία, τη Γεωργία). Eπίσης ασχολήθηκε με θέματα ναρκωτικών.

Νιώθω τυχερός γιατί στη βιβλιοθήκη μου βρίσκεται το βιβλίο του "Η γαλήνη κομματιάστηκε"

"(...) Eίναι βαριά η κουβέντα που θα πω, αλλά την εννοώ πέρα ως πέρα: αν υπήρχε διεθνώς βραβείο Xεμινγουέι για το πολεμικό ρεπορτάζ, τότε το βιβλίο του Γιώργου Kοίλιαρη θα ήταν σίγουρα, για εφέτος, το φαβορί του".
Bασίλης Bασιλικός

Γιατί δεν βλέπουμε με τα μάτια μας...

Από τον ΣΠΥΡΟ ΜΑΝΟΥΣΕΛΗ
Για ένα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα οι άνθρωποι πίστευαν ότι βλέπουν με τα μάτια τους, ότι οι εικόνες του κόσμου αποτυπώνονται στον αμφιβληστροειδή χιτώνα και μεταφέρονται παθητικά στο εσωτερικό του εγκεφάλου. Η ιδέα ότι βλέπουμε με τα μάτια μας είναι μια ψευδαίσθηση.

Επειτα από επίμονες έρευνες σχετικά με την ανατομία και τη λειτουργία του οπτικού μας συστήματος, οι ειδικοί κατέληξαν να ανακαλύψουν ότι δεν βλέπουμε με τα μάτια μας αλλά με το σύνολο του οπτικού εγκεφάλου που βρίσκεται στο πίσω μέρος του ινιακού λοβού.
Για την ακρίβεια, ανακάλυψαν ότι στο εσωτερικό του εγκεφάλου μας δεν σχηματίζεται καμία πλήρης εικόνα, με την τυπική σημασία της λέξης, των εξωτερικών αντικειμένων. Η όραση επομένως είναι μια ενεργή και δημιουργική διεργασία κατασκευής των οπτικών αντικειμένων και όχι απλώς μια πιστή αναπαραγωγή των εικόνων του εξωτερικού κόσμου! Ομως, οι πρόσφατες έρευνες των νευροεπιστημών έχουν ανατρέψει και μια άλλη ευρέως διαδεδομένη ψευδαίσθηση: ότι η όραση αποτελεί μια ενιαία εγκεφαλική λειτουργία.

Σήμερα γνωρίζουμε, χάρη κυρίως στις πρωτοποριακές έρευνες του πατέρα της Νευροαισθητικής Semir Zeki, ότι διαφορετικά χαρακτηριστικά της οπτικής σκηνής -μορφή, κίνηση, χρώμα- ανιχνεύονται από εξειδικευμένα νευρικά κύτταρα και υφίστανται επεξεργασία σε διαφορετικές περιοχές του οπτικού φλοιού. Με δεδομένη, μάλιστα, αυτή τη σπονδυλωτή αρχιτεκτονική (modularity) του εγκεφάλου, ο Zeki νομιμοποιείται να προτείνει την ιδέα ότι «και η αισθητική είναι σπονδυλωτά διαρθρωμένη».

Σήμερα υπάρχουν αρκετά πειστικές αποδείξεις ότι για να εξαγάγει ο οπτικός εγκέφαλος τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του οπτικού μας κόσμου οφείλει να παραβλέπει και να εξαλείφει τα επουσιώδη στοιχεία της οπτικής σκηνής. Αυτή η φαινομενικά αθώα πρόταση προϋποθέτει την οριστική εγκατάλειψη των μύθων του «αθώου βλέμματος» και του «αμφιβληστροειδικού ρίγους» τόσο στη νευροεπιστήμη όσο και στην αισθητική. Εξάλλου, όπως προφητικά το έθεσε ο Ε.Η. Gombrich στο εξαιρετικό βιβλίο του «Τέχνη και Ψευδαίσθηση» («Νεφέλη», 1995): «Η ζωγραφική είναι μια ανθρώπινη δραστηριότητα και ο καλλιτέχνης έχει μάλλον την τάση να βλέπει ό,τι ζωγραφίζει, παρά να ζωγραφίζει ό,τι βλέπει».

Ισως τελικά οι ζωγράφοι -αλλά και όλοι οι δημιουργικοί καλλιτέχνες- να λειτουργούν, χωρίς να το γνωρίζουν, ως νευροεπιστήμονες, αφού μελετούν τον εγκέφαλο και τις λειτουργίες του με τα δικά τους ιδιαίτερα μέσα (χρώμα, νότες, λέξεις κ.ο.κ.). Εκμεταλλεύονται, χωρίς να το συνειδητοποιούν, τα χαρακτηριστικά του πολύπλοκου συστήματος παράλληλης επεξεργασίας των αντιληπτικών τους εμπειριών, δηλαδή του εγκεφάλου τους, για να δημιουργήσουν τα «αθάνατα» έργα τους.

Περισσότερες πληροφορίες: SEMIR ΖΕΚΙ Εσωτερική Οραση «ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ», ΣΕΛ. 285, 17 χ 25 ΕΚ., ΕΥΡΩ 30. www.neuroesthetics.org

www.vislab.ucl.ac.u

Ελευθεροτυπία, 08/11/2008

Για τα παιδιά...

[Με την έναρξη της σχολικής χρονιάς ο χρόνος που αφιερώνουμε στο ιστολόγιο μειώθηκε...

Πρόθεσή μας να συνεχίσουμε, παρά τις αντίξοες συνθήκες, να αναρτούμε σκέψεις δικές μας καθώς άλλων που μας τράβηξαν το ενδιαφέρον και θα θέλαμε να σας τις κοινοποιήσουμε...

Απόψε παρουσιάζουμε σκέψεις του Χαλίλ Γκιμπράν από το βιβλίο του "Ο Προφήτης" , εκδ. Αλμωπάς (μετ. Γ. Μπαρουξής)]

Τα παιδιά ...Δεν είναι δικά σου παιδιά!

Είναι οι γιοι και οι κόρες της λαχτάρας

της ζωής για τον εαυτό της.

Έρχονται μέσα από σας, αλλά όχι από σας.

Και παρόλο που είναι μαζί σας,

δε σας ανήκουν.

Μπορείτε να τους δώσετε την αγάπη σας,

αλλά όχι τις σκέψεις σας.

Γιατί έχουν δικές τους σκέψεις.

Μπορείτε να στεγάσετε το σώμα τους,

αλλά όχι την ψυχή τους.

Γιατί η ψυχή κατοικεί στο σπίτι του αύριο,

που εσείς δεν μπορείτε να επισκεφτείτε

ούτε στα όνειρά σας.

Μπορείτε να προσπαθήσετε να είστε σαν κι αυτά,

αλλά μη ζητάτε να τα κάνετε σαν κι εσάς.

Γιατί η ζωή δεν πάει προς τα πίσω,

ούτε καθυστερεί με το χθες

Χαλίλ Γκιμπράν: "Ο Προφήτης", Εκδ. Αλμωπάς, σελ. 33

Παιδί και τηλεόραση 2

Επανερχόμαστε στο θέμα παιδί και τηλεόραση ,αντλώντας στοιχεία αυτή τη φορά από το βιβλίο των Sabine Vutz - Urlich Unzner: Τα μοναχοπαίδια. Ένα ή Περισσότερα παιδιά; Εκδ. Θυμάρι, σελ. 88 - 90 (οι υπογραμμίσεις δικές μας):

"...Η τηλεόραση είναι βέβαια μια βολική «μπέιμπι – σίτερ» ….Αποτελεί μέρος της ζωής μας και του πολιτισμού μας, αλλά μπορούμε να μάθουμε να τη χρησιμοποιούμε σωστά.
Να στήνουμε ένα παιδί μπροστά στην τηλεόραση, για να έχουμε την ησυχία μας, αυτό σίγουρα είναι λάθος. Και στην ερώτηση «Τι επιτρέπεται να βλέπουν:», ισχύει ο κανόνας: να παρακολουθεί μαζί του κι ο γονιός. Και σε περίπτωση «κινδύνου» να την κλείνει.
Εδώ το πρόβλημα είναι αρκετά ακανθώδες και έχει πολ­λές παραμέτρους.

Πρώτον, είναι πρακτικά αδύνατο να παρακολουθεί πάντα και ο γονιός μαζί με το παιδί.
Δεύτερον, η απόκτηση γνώσεων του γονιού για το τι είναι ή δεν είναι καλό να παρακολουθεί το παιδί του -και, ιδιαίτερα, ανάλογα με την ηλικία του- είναι ένα τεράστιο κοινωνικό πρόβλημα, σχεδόν άλυτο μέχρι σήμερα, στις καταναλωτικές κοινωνίες. Προς το παρόν, η απόκτηση αυτών των γνώσεων εί­ναι υπόθεση προσωπική του κάθε γονιού;

Για το πρακτικό πρόβλημα "Τι κάνουμε τώρα;", Θα μεταφέρουμε κάποιες εμπειρικές γνώσεις από πρακτικές που εφαρμόστηκαν και απέδωσαν:
Οι γονείς συμφωνούν πρώτα μεταξύ τους.
Στη συνέχεια πληροφορούν τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας και ορίζουν μια καλή ώρα για τη σχετική συζήτηση. Εκεί αναφέρουν το πώς λειτουργούσε η τηλεόραση μέχρι τώρα. Αναγνωρίζουν το λάθος τους λόγω έλλειψης πληροφοριών ή από άλλους λόγους. Ανακοινώνουν πώς θέ­λουν να λειτουργεί από δω και πέρα και γιατί.

- Η τηλεόραση θα βρίσκεται μακριά απ' την κουζίνα ή το τραπέζι του φαγητού.
-Στην τηλεόραση θα πηγαίνουμε με ραντεβού. Τις άλλες ώρες θα είναι κλειστή. Για όλη την οικογένεια.
- Οι γονείς έχουν την ευθύνη να πληροφορησούν το παιδί (ή τα παιδιά) πόσες ώρες την εβδομάδα επιτρέπεται να βλέπει, ανάλογα με την ηλικία του.

Η επιλογή των προγραμμάτων για τα παιδιά: το δυσκολότερο, ίσως, σημείο, εφόσον οι γονείς δεν έχουν τις σχετικές γνώσεις.
ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ:
α.. Να δουν οι γονείς μαζί με το παιδιά τα παιδικά προγράμματα.
γ. Να δώσουν στα παιδιά την ελευθερία να διαλέγουν τα προγράμματα που Θέλουν -από αυτά που επιτρέπονται να δουν- μέχρι να καλύψουν τις ώρες που δι­καιούνται.
δ. Αν τα παιδιά είναι προσχολικής ηλικίας, σημειώνουν οι γονείς τις ημέρες και ώρες της εβδομάδας που Θα ανοίγουν, την τηλεόραση, για να δουν τα δικά τους προγράμματα."

"Τα μοναχοπαίδια Ένα ή περισσότερα παιδιά;"

Συγγραφείς: Vutz Sabine, Unzner Ulrich
Εκδόσεις: Θυμάρι

Παιδί και τηλεόραση...

STEVE BIDDULPH: Το μυστικό για παιδιά ευτυχισμένα, Εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2004
Δεν ξέρω αν υπάρχει μυστικό για να μεγαλώνουν ευτυχισμένα παιδιά. Δεν ξέρω καλά - καλά πότε τα παιδιά είναι πραγματικά ευτυχισμένα...
Το παραπάνω βιβλίο είναι αρκετά χρήσιμο για γονείς, εκπαιδευτικούς και ανθρώπους που ενδιαφέρονται για τα παιδιά. Κείμενο απλό, σαφείς οδηγίες για γονείς και όχι μόνο. Ο συγγραφέας με λόγια απλά, χιούμορ και χαρακτηριστικά παραδείγματα προσπαθεί να μας μπάσει στο γονεϊκό ρόλο.
Θα μπορούσα να σας μεταφέρω αρεκετά αποσπάσματα που τα θεωρώ ενδιαφέροντα, η επιλογή δύσκοή. Το παρακάτω απόσπασμα είναι χαρακτηρισικό του τρόπου γραφής...
(περισσότερα στο βιβλίο)
"ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ — Η ΜΕΓΑΛΗ ΔΙΑΜΑΧΗ
Τα περισσότερα παιδιά βλέπουν πολλή τηλεόραση. Στην πραγματικότητα, το μέσο παιδί ξοδεύει πολύ περισσότερο χρόνο μπροστά στην τηλεόραση απ' όσο στο σχολείο! Δεν είναι, μόνο ο χρόνος που ξοδεύεται, αλλά και το είδος του θεάματος. Τα παιδιά μέχρι τα μέσα της εφηβείας τους έχουν δει δεκάδες εκατοντάδες σκηνών βίας και χιλιάδες θανάτους, είτε σε κινούμενα σχέδια είτε στη ρεαλιστική τους μορφή — και όλα αυτά μέσα σε ζώνες κατάλληλες για παιδιά. Η έκθεση στη βία και τις φθηνές αξίες της ζωής δημιουργεί τη μεγαλύτε­ρη ανησυχία, που αφορά την παρακολούθηση τηλεοπτικών εκπομπών από παιδιά. Το άλλο είναι από τι αποσπά τα παιδιά — τους στερεί το χρόνο που κάτω από κανονικές συνθήκες, θα αφιέρωναν στο τρέξιμο, το πήδημα, το παιχνίδι, τη συζήτηση, το διάβασμα και τη δημιουργικότητα — αν δεν ήταν υπνωτισμένα από την οθόνη.
Αν είστε γονιός, θα σας ζητήσω μόνο ένα πράγμα: να παρακολουθήσετε τα παιδιά σας την ώρα που βλέπουν τηλεόραση. Είναι λίγο ανατριχιαστικό να βλέπετε το μισάνοιχτο στόμα και το θολό βλέμμα που αποκτούν μετά από λίγο. Είναι σε μια «άλλη διάσταση» — ποτέ, σε καμιά άλλη στιγμή δε θα δείτε τα παιδιά τόσο παθητικά και απορροφημένα. Αντίθετα, όταν διαβάζουν βιβλία το μυαλό τους δουλεύει έντονα, καθώς φαντάζονται αυτό που περι­γράφουν οι λέξεις. Η βόλτα με το αυτοκίνητο, το παιχνίδι στο δρόμο, η επίσκεψη στο τσίρκο τα ζωντανεύουν και τα κινητοποιούν, τα βοηθούν να αφομοιώσουν τον κόσμο μέσα στο μυαλό τους. Αλλά μπροστά στην τηλεόρα­ση καθηλώνονται με αυτό το απλανές βλέμμα και το ενεργό τμήμα του μυαλού τους «κατεβάζει ρολά». Ρίξτε τους μια ματιά και κρίνετε αν σας αρέσει αυτό που βλέπετε.Τα μικρά παιδιά επηρεάζονται από αυτό που βλέπουν στην οθόνη. Κάποτε έμενε μαζί μας ένας τετράχρονος μικρός και ήρθε κοντά μας για χαδάκια πριν πάει για ύπνο. Βλέπαμε μια κωμωδία, όπου ένα τύπου ΕΤ εξωγήινο χέρι έβγαινε μέσα από ένα ντουλάπι, έριχνε γαριδάκια και γλειφιτζούρια, αλλά ξαφνικά άρπαξε το παιδί και το τράβηξε μέσα στο ντουλάπι — και μετά ρεύτηκε! Ήταν δοσμένο με λεπτό, όχι δραματικό τρόπο —- ενήλικο μαύρο χιούμορ. Έριξα μια ματιά στο πρόσωπο του παιδιού για να δω την αντίδραση του και πρόσεξα το πιγούνι του που είχε σφιχτεί.
«Μπεν μου είσαι καλά;»
«Φύγε από δω!»
«Γιατί θύμωσες;»
«Το τέρας έφαγε το παιδί!»
...Και τότε άρχισε να κλαίει και πέρασαν πέντε ολόκληρα λεπτά με παρη­γορητικά λόγια και εξηγήσεις ότι δεν πρέπει να δίνει σημασία.Συγκινηθήκαμε με την ευαισθησία του Μπεν και ντραπήκαμε λίγο που τον είχαμε εκθέσει σε τόσο άδικο πόνο. Αναρωτηθήκαμε αν θα επακολουθού­σαν οι εφιάλτες. Όμως τα μεγαλύτερα παιδιά βλέπουν τρομακτικές σκηνές χωρίς φανερή αντίδραση. Είναι αναισθητοποιημένα; Είναι αυτό κακό; Και βέβαια είναι.
Οδηγίες
Αν είστε λίγο ανήσυχοι και θέλετε να κάνετε κάτι γι' αυτό που βλέπουν τα παιδιά σας, σας δίνω κάποιες προτάσεις, αξιολόγησης των παιδικών προγραμμάτων...Η γλώσσα— όχι μόνο οι βρισιές αλλά η ποιότητα και ο λεκτικός πλού­τος. Να ένα απλό τεστ: παρακολουθήστε το παιδικό πρόγραμμα για ένα δύο λεπτά, χωρίς να βλέπετε εικόνα (ή βγείτε απ' το δωμάτιο και παρακολουθή­στε μόνο το διάλογο). Είναι αυτός ο τρόπος που θέλετε να μάθουν τα παιδιά σας να μιλούν; Ρε συ! Πάρ' τα! Θα σου δείξω εγώ..
Η φαντασία - μερικά παιδιά ξέρουν να παίζουν πολύ περιορισμένα παιχνίδια: πυροβολούν, ουρλιάζουν, χτυπούν. Ίσως να είναι συνεπεία όλων αυτών που βλέπουν στην τηλεόραση. Μπορείτε να διαλέγετε εκπομπές με ευρύτερο φάσμα θεμάτων. Τα ντοκιμαντέρ για τη φύση, π.χ., περνούν με άριστα τη δοκιμασία του οφέλους των παιδιών — μπορείτε να τα δείτε κι εσείς! Μερικές παιδικές ταινίες και προγράμματα διαθέτουν μια εκπληκτική φαντασία, ουσία και ενδιαφέρον.
Οι αξίες — δηλαδή το κρυφό μήνυμα της ταινίας, που έχει ισχυρή επίδραση στα παιδιά. επειδή είναι ασυνείδητη. Στα συνηθέστερα προβλήματα αξιολόγησης περιλαμβάνονται:
· Οι καλοί και οι κακοί — μερικοί άνθρωποι είναι καθάρματα. Έχουν χοντρές φωνές και αστεία φάτσα. Είναι όλοι τους κακοί. Μπορούμε να τους σκοτώσουμε. Κάποιοι άλλοι είναι καλοί. Είναι όμορφοι και γλυκομί­λητοι.
· Η σύγκρουση οφείλεται στο μίσος των κακών, μέχρι που οι καλοί αποφασίζουν να εκδικηθούν. Δεν πειράζει να σκοτώσουμε τους κακούς γι' αυτό που έχουν κάνει. Η εκδίκηση είναι γλυκιά. Δεν υπάρχει χώρος για δια­πραγμάτευση ή μέση λύση. Δεν υπάρχουν αιτίες ή δύο πλευρές της σύγκρουσης. Η δράση — όσο πιο βίαιη, τόσο το καλύτερο — είναι η απάντη­ση στη διαφωνία
· οι ρόλοι των φύλων — αυτό πια θα έπρεπε να έχει καταργηθεί. Αλλά και σε ταινίες όπως ο Σούπερμαν ή ο Άγιος, τα κορίτσια είναι χαριτωμένα. όμορφα, έχουν ψιλές, διαπεραστικές φωνούλες και κάποιος πρέπει να τα σώσει. Τα αγόρια ή οι άντρες είναι οπλισμένοι και πάντα έτοιμοι για δράση, αυτοί κυβερνούν το διαστημόπλοιο, παίρνουν τις αποφάσεις, σώ­ζουν τα κορίτσια. Και ποτέ — μα ποτέ — δεν κλαίνε!
Οι διαφημίσεις— άραγε η αποκλειστική χρηματοδότηση των προγραμμάτων από εταιρείες παιχνιδιών έχει ως αποτέλεσμα τις μισάωρες διαφημί­σεις για παιχνίδια; Άραγε όλες οι διαφημίσεις πρέπει να αφορούν σοκολάτες και πατατάκια ή πανάκριβα παιχνίδια της μόδας; Άραγε δε θα γλιτώνατε ένα σωρό λεφτά αν η τηλεόραση σας κολλούσε, ως δια μαγείας, στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα;
Οι ειδήσεις - μην τις θεωρείτε εκπαιδευτικές. Είναι μια μορφή διασκέδασης – δίνουν συχνά μια παραποιημένη και μη ρεαλιστική εικόνα της πραγματικότητας. Δεν είναι κατάλληλες για παιδιά του δημοτικού και θεω­ρούμε ότι στη σημερινή τους μορφή δεν είναι ωφέλιμες ούτε για τους μεγά­λους. Η παρακολούθηση των ειδήσεων μπορεί να σας κάνει παρανοϊκούς ή να σας δημιουργήσει κατάθλιψη — να σας αρρωστήσει — αν θέλετε να μάθε­τε τι συμβαίνει στον κόσμο που ζούμε.
Και η εκπαιδευτική τηλεόραση;
Οι έρευνες έχουν δείξει ότι το Σέσαμι Στριτ ή παρόμοιες εκπομπές είναι πιο ωφέλιμες αν ο γονιός τις βλέπει μαζί με το παιδί του και τραγουδάει τα τραγούδια ή σχολιάζει τους χαρακτήρες, βοηθώντας το μ' αυτό τον τρόπο να «συμμετέχει» — αποφεύγοντας το σύνδρομο του γυάλινου βλέμματος. Οι δημιουργοί του προγράμματος το έχουν εμπλουτίσει σκόπιμα με έξυπνο χιούμορ και καυστικότητα, για να προσελκύσουν και ενήλικο κοινό. Καλούν. επίσης, και αστέρια της ροκ ή άλλες διασημότητες, για να διασφαλίσουν ότι οι γονείς θα ανοίξουν την τηλεόραση και κάποιες φορές θα το δουν μαζί με τα παιδιά τους.
Ανακεφαλαιώνοντας
Υπάρχουν ένα σωρό καλές παιδικές εκπομπές. Μερικές απ' αυτές είναι εξαι­ρετικά δημοφιλείς γιατί οι παρουσιαστές τους δεν προσπαθούν να προσαρ­μόσουν τα λεγόμενα τους στη «χαμηλή» νοημοσύνη των παιδιών, αλλά τους μιλούν σαν ίσοι προς ίσους, με αποτέλεσμα τα παιδιά να ανοίγουν διάλογο με την τηλεόραση! Ο Αστυνόμος Σαΐνης οφείλει μεγάλο μέρος της δημοτικό­τητας του στο έξυπνο και ικανό κοριτσάκι που πρωταγωνιστεί!
Πολλοί γονείς πλέον περιορίζουν αυτά που βλέπει το παιδί τους και σε ποσότητα και σε ποιότητα. Τους επιτρέπουν μια ώρα τη ν ημέρα και έχουν άποψη για τις εκπομπές που θα παρακολουθήσουν. Αυτό ενθαρρύνει τα παιδιά να προγραμματίζουν, να είναι επιλεκτικά και να απολαμβάνουν την αγαπημένη τους σειρά και όχι να βλέπουν ένα σωρό σκουπίδια.
Όλο και περισσότεροι γονείς αποφασίζουν να μην έχουν τηλεόραση, μέχρι τα παιδιά τους να φτάσουν σε σχολική ηλικία, ή επιλέγουν μόνο κάποια επιλεγμένα βίντεο για τη φύση, για ειδικές περιστάσεις, όπως όταν η μαμά κι ο μπαμπάς θέλουν να μείνουν μόνοι!"
STEVE BIDDULPH: Το μυστικό για παιδιά ευτυχισμένα, σελ.: 126 - 129, Εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2007 (4η έκδοση)

Παραμύθι...

…μια φορά και έναν καιρό ήταν ο τρελός του χωριού Γιάνουτσκα, Γιάνουτσκα Ντουρατσόκ, που η μαμά του τον έστελνε κάθε μέρα στην άλλη μεριά της γέφυρας να φέρει φαγητό για τα μεγάλα του αδέλφια που δούλευαν στα χωράφια. Για τον Γιάνουτσκα, που ή­ταν βλάκας και τεμπέλης, κρατούσε η μαμά του μια φέτα ψωμί, μια κάθε μέρα.
Μια φορά τρύπησε η γέφυρα, όχι η γέφυρα αλλά το φράγμα, και τα νερά άρχισαν να ξεχύνονται και να απειλούν να πλημμυρίσουν όλη την κοιλάδα.
Ο Γιάνουτσκα, που ακριβώς εκεί­νη τη στιγμή περνούσε από εκεί, πήρε τη μοναδική φέτα ψωμί που του είχε δώσει η μητέρα του και βούλωσε την τρύπα στο φράγμα, για να μην πλημμυρίσει όλη η κοιλάδα.
Κατά τύχη πέρασε από εκεί ο γέρος βασιλιάς και το είδε, και θαύμασε πολύ, και ρώτησε τον Γιά­νουτσκα γιατί το έκανε αυτό;
Ο Γιάνουτσκα τον ρώτησε τι θέλετε να πείτε, αυτού Υψηλότητα, το έκανα αυτό για να μη γίνει πλημμύ­ρα, αλλιώς θα πνιγόταν κόσμος εδώ, Θεός να φυλάει.

Και αυτό ή­ταν το μοναδικό ψωμί που είχες; ρώτησε ο γέρος βασιλιάς. Και τι θα φας σήμερα;
Και αν δεν φάω σήμερα, αυτού Υψηλότητα, ε, και τι μ' αυτό; Θα φάνε άλλοι, και εγώ θα φάω αύριο!
Ο γέρος βασιλιάς ήταν άτεκνος, και τόσο εκτίμησε την πράξη του Γιάνουτσκα και την απάντηση του. μέχρι που αποφάσισε αμέσως και επιτόπου να τον κάνει διάδοχο και κληρονόμο του -ένα βασιλιά ντουράκ, δηλαδή έ­να βασιλιά βλάκα- και ακόμα και όταν ο Γιάνουτσκα καθόταν πια στο θρόνο όλοι συνέχισαν να τον κοροϊδεύουν, όλη η χώρα του τον κορόιδευε, ακόμα και εκείνος ο ίδιος κορόιδευε τον εαυτό του: κα­θόταν όλη μέρα στο θρόνο και έκανε διάφορες γκριμάτσες.
Σιγά σι­γά όμως είδαν ότι την περίοδο της βασιλείας του βασιλιά Γιάνουτσκα του βλάκα δεν ξεσπούσαν πόλεμοι, γιατί απλά αυτός δεν ή­ξερε τι σήμαινε να θίγεται, τι να εκδικείται και τι να κρατάει κακία!
Στο τέλος, βέβαια, οι στρατηγοί του τον σκότωσαν και του πήραν την εξουσία και, βέβαια, αμέσως τους ενόχλησε η μυρωδιά της στά­νης της γειτονικής χώρας που έφερνε ο άνεμος από την άλλη μεριά των συνόρων, και της κήρυξαν πόλεμο, και σκοτώθηκαν όλοι στον πόλεμο, ανατίναξαν και το φράγμα που ο βασιλιάς Γιάνουτσκα Ντουρατσόκ είχε βουλώσει με μια φέτα ψωμί, και έτσι πνίγηκαν όλοι στην πλημμύρα, και οι χαρούμενοι και οι καλόκαρδοι, και οι δυο χώρες βούλιαξαν.

ΑΜΟΣ ΟΖ: Ιστορία αγάπης και σκότους, σελ.: 245-246, Εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2004

Με αφορμή ένα βιβλίο...

Ένα καλό μυθιστόρημα θυμίζει όμορφο μωσαϊκό όπου επιμέρους μικρά στοιχεία παντρεύονται αρμονικά και σχηματίζουν ένα όμορφο σύνολο. Τα επιμέρους στοιχεία που μπορεί να είναι περιγραφές, αφηγήσεις, παράθεση απόψεων - στα μεγάλα έργα - δένονται μεταξύ τους και συνθέτουν το όλο. Ταυτόχρονα όμως μπορούν να σταθούν και μόνα τους σαν αυτούσια κείμενα, με αρχή μέση και τέλος.

Κάθε φορά που διαβάζω ένα βιβλίο μου αρέσει να εντοπίζω αυτά τα διαμαντάκια (για μένα), να τα διαβάζω και να τα ξαναδιαβάζω.

Τις μέρες αυτές διαβάζω το μυθιστόρημα του Αμος Οζ "Ιστορία Αγάπης και σκότους", (εκδόσεις Καστανιώτη) και εντόπισα μια πολύ όμορφη όσο και πρωτότυπη περιγραφή για τα βιβλία:

"… ο μπαμπάς είχε μια αισθησιακή σχέση με τα βιβλία. Του άρεσε να τα πασπατεύει, να τα σκαλίζει, να τα χαϊδεύει, να τα μυρίζει. Φτιαχνότανε με τα βιβλία, δεν κρατιότανε, άπλωνε κατευθείαν τα χέρια του, ακόμα και σε βιβλία άλλων. Και πράγματι τα βιβλία τότε ήταν πολύ πιο σέξι από τα βι­βλία σήμερα: είχαν τι να μυρίσεις, τι να χαϊδέψεις και τι να ψηλαφί­σεις. Υπήρχαν βιβλία με χρυσά γράμματα πάνω σε αρωματικά δερ­μάτινα εξώφυλλα, λίγο τραχιά, που το άγγιγμα τους έκανε τη σάρ­κα σου να ανατριχιάζει, σαν να είχες φτάσει σε κάτι απόκρυφο και άγνωστο, κάτι που σκιρτάει λίγο και ριγάει με το άγγιγμα των δα­χτύλων σου. Υπήρχαν και βιβλία δεμένα με χαρτόνι και καλυμμένα με πανί κολλημένο με κόλλα που η μυρωδιά της ήταν εξαιρετικά αι­σθησιακή. Κάθε βιβλίο είχε τη δική του μυστική και διεγερτική μυ­ρωδιά. Καμιά φορά το πανί ήταν ξεκολλημένο από το χαρτόνι, ανέ­μιζε, σαν θρασεία φούστα, και δεν μπορούσες να κρατηθείς και να μην κρυφοκοιτάξεις στο σκοτεινό κενό ανάμεσα στο σώμα και το ρούχο και να αναπνεύσεις από κει μυρωδιές που προκαλούν ζάλη."

Άμος Οζ, ο.π. σελ.: 33 - 34

...όταν η αγάπη για το βιβλίο-αντικείμενο μπαίνει στα μονοπάτια της ηδονής!